Depressie in beeld
In 2002 werd Peeter Burgeik op eigen verzoek opgenomen in de Geestdodende Gronden met een ernstige en levens bedreigende depressie. Hij was op dat moment bijna een kwart eeuw gestopt met schilderen en tekenen. In een gesticht verveelt men zich en dus begon Burgeik te tekenen en te schilderen als een gek, ook omdat hij er met een andere kunstschilder verbleef. Deze kunstschilder leerde hem het juiste antwoord op de vraag "Wat zit er achter?" Til het kunstwerk op en draai het om en zeg dan "Niks!"
Dit wil natuurlijk niet zeggen dat kunstwerken niets betekenen, want dat doen zij nu juist wel degelijk. Het wil alleen maar zeggen dat de betekenis ontstaat bij de toeschouwer. Dit leerde Burgeik vooral doordat hij de werken die hij maakte toen hij het gesticht verlaten had, meenam naar de psychiater. Die vond alles even prachtig en zei wel eens iets raaks. Maar andere mensen zeiden ook rake dingen en dan wel precies het omgekeerde. Dit gaf eerst verwarring en later begrip: de toeschouwer onthult iets over zichzelf als hij iets over de kunstenaar zegt.
De schilderingen op deze webplaats komen uit verschillende levensfasen waarin (pas achteraf) herkenbaar de depressie speelde zonder aan de oppervlakte te komen. Omdat de tekeningen in dozen terecht kwamen, overleefden ze 13 verhuizingen in binnen en buitenland en bleven ze bewaard. Dit is tamelijk uniek, omdat zo een beeld kan worden geschetst waarover de toeschouwer dingen kan opmerken die iets over hem of haar onthullen. Dit is des te nuttiger, omdat de verbeelding van gevoelens (of het volkomen gebrek daaraan) zeer exact en precies kan plaatsvinden door middel van tekeningen, schilderingen en andere beeltenissen.
Voor mij is dit altijd het mooiste moment van de dag op de mooiste plek geweest, namelijk de zonsopgang op de Westeinder die ik zag tijdens een zeilvakantie. Er zijn mensen die dit een zwaarmoedig schilderei noemen. Dat is het natuurlijk óók. Ik beleefde plezier aan het schilderen van de golven, omdat het opbrengen van de verf me in een plezierig ritme bracht. Toen de verf droogde werd het somberder en met het verstrijken van de tijd versomberde het doek verder. Ik stopte het in een doos. Onlangs vond ik het terug. Ik verniste het. Kijk eens hoe mooi het licht nu weer linksboven doorbreekt in de lucht...
Soms lijkt iets evident zwaarmoedig, zoals het maanlicht schilderij dat hiernaast is afgebeeld, maar is het simpelweg een oefening in vorm en stijl. Men komt een schildertechniek tegen en wil die eens uit proberen. Bij voorbeeld: werken op basis van een palet dat bestaat uit louter zwart en wit en er dan één gekleurd accent aan toevoegen. Ik zag zoiets op een foto van een tentoonstelling van Armando in Berlijn. Andries Heijboer maakt zo ook een prachtig schilderij.
Kortom, een uitdaging en... een vreugde als het lukt. Het schilderij is mooi, echt mooi. Het werd geschilderd op de Geestdodende Gronden.
Dit schilderij van een Amaryllis is natuurlijk van een heel andere orde. Het heldere lichtblauw, de gedetailleerdheid (let op de meeldraden) en de thematiek (geen dood hout in het maanlicht, maar een levende bloem in vol daglicht, en er is nog een tweede bloem al valt die buiten het schilderij). Maar voor mij gaat het om exact hetzelfde: Gedragen, eenzaam rood. Het thema is slim verhuld. Zit dat er achter? Er zit niks achter!
Omdat olieverf nogal ruikt, tekende ik veel met Oost-indische inkt. Een zwartwit heeft altijd iets sombers. Dit is de Daarlemmertrekvaart, waarlangs ik behoorlijk wanhopig zwierf rond de Kerst.
Michaja, die goed naar alle zwartwitten keek, merkte op dat de tekeningen een stapje net naast de vertrouwde werkelijkheid zetten. Dit laat een lichte verwarring optreden die je dwingt met een andere blik naar de inhoud te kijken.
Het zijn zegt ze "pentekeningen die een sfeer van benauwenis oproepen".
Toch merkte mijn huisarts vrolijk op dat ze er zo om had moeten lachen. En vrienden die ik een kaart met de zwartwit beeltenissen stuurde om ze te vertellen dat ik in het gesticht had gezeten en nu weer thuis was, hadden het op de schoorsteenmantel gezet. Omdat het zo'n mooie kaart was.
In het origineel hebben de tekeningen het formaat A3, zeg maar 2 keer zo groot als de velletjes die normaliter uit de printer rollen. Een enorm werk om zoiets te maken en dat ziet zelfs de leek. Het arceren kost enige dagen en nachten. Soms gaat het fout en dan moet het helemaal over. Zo verdrijft men de tijd tot de antidepressiva beginnen aan te slaan.
Over de tekening hierboven filosofeerde de kantinebeheerder van de werkplaats van de Geestdodende Gronden dat hij zag dat het een zee met flessen was met een zeer donkere lucht, maar dat het licht doorbrak. Maar hij zag niet dat de vuurtoren er ook iets mee te maken had. En het schilderei ontstond door het woord "Flessenpost". Zo zie je maar dat er nooit achter zit, wat er achter zit.
De tekening hiernaast lijkt een cartoon. Het schilderij op de achtergrond is het beeld dat naar boven kwam toen ik een boom moest tekenen tijdens een test
Waarom schildert men zoiets? La Pat zingt in "Cerco la luna" over een vogel die de maan op zijn rug torst. Waarom hoorde en herkende ik dat beeld?
Hoe dan ook, ik maakte daarvan. "Maanvogel, maanvogel, zing nog eens. Je lied over de rode bergen. Je lied van kleur en lijden. Voordat de maan verdrinkt en niemand je meer kan horen." Het schilderei gaat voor mij dus wel ergens over en wel over de angst veel te verliezen als men weer normaal wordt. Dit is overigens een angst die vele kunstenaars hebben, waaronder Frank Boeyen die er jaren over zong, zonder dat ik het hoorde, althans verstond.
Maar het kan natuurlijk altijd nog erger en onbegrijpelijker. Dit schilderei is Hekate, de Romeinse godin van de driesprong. Het is een schrikgodin en wat dat betreft is het schilderei natuurlijk prima gelukt. Ook de driehoofdigheid, de onbepaaldheid van ingeslagen richting of de nog daarover te maken keuze zijn drie technisch ingewikkelde beeldende vraagstukken waar ik opmerkelijk goed ben uitgekomen. Het contrast tussen het schone (de vlinder) en het monsterachtige, alsmede de gelaagdheid onder en boven het water zijn successen die tevreden stemmen. Maar het is vooral anstaanjagend dat je dit maakt zonder te weten of te begrijpen waarover het gaat. Gelukkig hoeft dat ook niet. Het is eenvoudig weg: de depressie.
Het schilderij hiernaast is 160 bij 120 cm en ik begrijp er niks van. De rode berg in een woestijnlandschap is het belangrijkst, ik maakte er verschillende voorschetsen in pastel van terwijl ik eigenlijk nooit voorschets, maar het schilderei op het doek laat ontstaan. De rest is versiering en opvrolijking (sic.). Het schilderij hieronder (40 bij 120 cm) toont de New York skyline. De twintowers spoken al naar gelang de lichtinval op de achtergrond (soms zijn ze geprononceerd en soms helemaal niet zichtbaar). Ik wilde het zo schilderen en deed er lang over om eraan te beginnen, maar toen kon ik het meteen en in een paar uur.
Tot zover sombere schilderingen maar er zijn ookdemonen die weinig mensen als demonen zullen kunnen herkennen, dit in tegenstelling tot de werken hierboven. In mijn galerie vindt men tegenwoordig ander recent en vrolijk bedoeld werk. Voor commentaar en contact hier klikken. Soms willen mensen overigens een demon. Echt. Ze zoeken de schildering uit en als het is verkocht geven ze een opdracht. Dat is ook ok. Voor exposities die open zijn klik je hier
Mij verbaast het natuurlijk wel dat ze schilderingen uit het diepst van een depressie (en dan bedoel ik dus schilderingen met afschrikwekkende beeltenissen) aan de wand willen hebben. Serieus aan de wand willen hebben. En er een lijst bij kopen, dus er nog meer geld uitgeven.
Eerst dacht ik: dat ruimt mooi op. Dat zit zo. Ik kon het nog net niet weggooien, daarom had ik het nog. Je kunt het niet aan iemand weggeven. Dus als het dan opeens ergens een plek krijgt dan is dat mooi meegenomen. Weer eentje onder dak en uit het zicht.
Maar toen kwam Erik en hij vroeg me om het schilderij van de blauwe man zonder hoofd.
Omdat het Erik was en ik zijn koperen beeld wilde ruilen met mijn schildereieren (en zo'n beeld is duur --- qua materiaal alleen al) besloot ik er een tweeluik van te maken. "Man aan het strand" dus, want als het linkerdeel dan niet beviel dan kon het rechterdeel nog separaat worden opgehangen. En al schilderend viel het me in. Jaren lang gedacht dat die man zijn hoofd aan zee verloren was.
Maar het is juist Retrouvé au bord du mer!
Dat lucht op.
Kortom, juist demonen kunnen worden bijbesteld.
Contact en reacties hier of via de galerie of de blog of terug naar het begin
